1366

QIRIMTATAR YAZICILARINIŇ TİLİNEN QIRIMTATAR SÜRGÜNİ Parça I

Серия публикаций: QIRIMTATAR YAZICILARINIŇ TİLİNEN QIRIMTATAR SÜRGÜNİ

Yazıcımız Rustem Ali’nen 8 Aralıq 2010 tarihlı qonuşmamdan

-Rustem ağa, siz Qırım’dan sürgün etilgen soň qayda barıp tüştiňiz?

– Biz Pravdinsk şeherine tüştik, Gorkiy oblastına (İline), Volga (İdil) boyunda. Asıl şu yılı da anam Moskva’ğa mektüp yazdı. Anama izin berdiler. Şu 44 senesiniň özünde Özbekistan’ğa köçip şu Marhamat’qa bardıq. Ölüm ne olğanını, açlıq ne olğanını… O şeylerni men yazdım hikayelerde. Şimdi o hikayeler içün söylegende, o kerçekten menim babamnı öldürgen adamnı men Volga’nı keçip barıp taptım.

– Demek ki, sürgünniň ilk yılında babaňıznıň qatilinen qarşılaşqanıňız siziň yazğan “Kör Ümüt” eseriňizde kösterildi:

“Endi tanış alanlıqnıň çetine yetkende, ortadaki çalılardan yemiş yığıp aşağan harbiy kiyimli adamnı körip, sanki duvarğa urulğan kibi toqtadı, ağır nefes alıp, oňa baqıp qaldı. Qorqusı keçti. Adam oňa sırtını çevirip tura. Şamilniň babası da baharde köyden şeherge yönegende şu urbalarını kiygen edi. Adamnıň başında harbiy şapke, ayaqlarındaki yıltıravuq, uzun, qara qoňuçlı harbiy çızmalar, üstündeki galife, gimnasterka tıpqı-tıpqına onıň babası kiygen urbalar! Adam boyu-postunen de oňa beňzey! Şamil babasınıň helak olğanına hiç de inanmay edi. Anda, Vorun köyünen Qapsihor arasındaki dürbe yanında kömülgen adam onıň babası degil, başqası o! Bala bu tüşüncede olduqça qatiyetli edi ki, şimdi közlerine inanıp olamay, sevinçi içine sığmay, qattı ruzgarda lengerinden sıptırılğan yelkenli qayıq dalğadan dalğağa urulıp uçqanı kibi, o da tiz boyda otlarnıň üstünden sekire-sekire:

-Baba! Babaçığım! – dep çaptı.

Adam seskenip, birden keri çevrildi. Bala onıň sert yüzüni, qan basqan közlerini körgeninen, aralaında yedi-sekiz adımlıq mesafe qalğanda, otlarğa sürünip yıqıldı be derhal yerinden qalqtı da:

-Ana! Ana!.. – bağırıp, ondan qaça başladı.

-Toqta, maraz! – hayqırdı adam, onıň artından çapıp.

Şamil anasınıň, qartanalarınıň aytqanlarında bile ki, insannıň közüne şeytan istese hayvan, istese adam ve hatta doğmuşı olıp da körüne eken. Böyle vaqıtta onıň adam ya da şeytan olğanını bilmek içün şu körünişniň ayaqlarına baqmaq kerek, eger o şeytan ise, onıň ayaqları ters ola emiş. Böyle vaqıtta Bismillah dep dua oqusaň, şeytan yoq ola eken. Amma mına şu an’de o her şeyni unuttı. Bar quvvetini toplap qaça. Artından dev kibi duk-duk etip anavı iblis quva. Eçki can derdinde, qasap qan derdinde. Can tatlı, ya qan? Haydut silekiylerini yuta. A, bir-eki adım da atsa qurbanını tutacaq. Onı boğıp öldürecek! Çünki bu naçar oğlançıq o yapqan cinayetiniň şahatı, belki de kelecekte ondan babası içün ahtıman alacaq. A, ana, bus-bütün taqattan kesilgen bala abınıp yıqıldı.

-Bismillah!.. – dep yetiştirdi Şamil, şeytannıň elleri onıň boynunı qapqaçlap alıp sıqacağta.

-Ey! Emce! Toqunma oňa! – On yedi yaşlarında olsa da, ursa ayuvnı yıqacaq kibi mazallı Mişa çapıp kelip, balanıň üstüne egilgen hınzırnıň ağız-burnuna şiddetli tepme endirdi ki, qatil atılıp ketip çalqa tüşti. Soňra bir yuvarlanıp qalqtı da, kelgen tarafına qaçtı.

-Men saňa yetişirim, satqın qancıq! – qıçırdı onıň artından Mişa.

Dostunıň « satqın qancıq » degenine Şamilniň canı ağırmadı. Çünki bu sefer şu sözler kerçekten de satqın köpek adına aytıldı. Qırım’nı duşman basqanda bu qatil Krasnodar ülkesine qaçıp yerleşken Qırım hükümetiniň erkanında edi. Ülke ateşte yanğan vaqıtta anda sıçan kibi pısıp oturğan oňa beňzer unsurlar yarımada “azat” olunğan soň “rus faşistlerine” özleriniň it sadaqatını köstermek içün Qırım’ğa kelip yüzlernen qabahatsız adamlarnı öldürdiler. Ana, o şimdi de qaça. Böyle soyları gebergence, bütün ömür boyu öz halqınıň közünden qaçacaqlar.”

– O qatil sizni yaqalamaq istedimi?

-O adam meni tanıy da, tanıdı da, o bile, eger men sağ qalsam, ölmesem, onı tutacam da bir kün ola.

– Rustem ağa, o babaňıznıň urbasını, harbiy formasını kiygeni içün onı tanıdıňızmı?

– Men onı böyle de tanıy edim, çünki men o adamnı mında Sudaq’ta körgen edim başta. O mında çalışır edi büyük işte, rayon (ilçe) başı edi.

O Stalinniň közüne kirmek içün mında kelgen soň bayağı adamlarnıň başına yetken soylarından biri edi. Soň men büyügen soň o menden saqlanıp, gizlenip yürdi. Men onı aradım, tapamadım. O adını nesini öyle gizlep közge körünmedi. Öyle adamlar haqqında gazetlerde yaza ediler. Men deyim, bir kün qalsa ölmesine hepsi bir men onı bir daqqa ögüne öldürir edim.

Ya o babaňıznı ne sebepten öldürdi?

– Babam qabahatsız bir adamı ölümden qurtaracaq oldı. Qabahatsız – Ayserezli Abqadır ağa. Allah rahmet eylesin. Onıň ağzına bez soqıp qıynap başladılar. Starostalıq yaptı da. Amma starosta olsa da, partizanlarğa yardım etti. Olar bunı körmezlikten kelip, közge kirmek içün, ana qabahatlı dep onı qıynap başladılar. Menim babam, rahmet olsun canına, cenk vaqtında esir tüşti, soň esirlikten qaçıp ketti. Olar bunı bileler. Sen özüň esir alındıň da, bu qabahatlını da qurtaracaq olasıň, – dep o adamnı attılar, babamnı da…

Добавить комментарий